Kako odnos majke i djeteta utječe na kasniji razvoj ličnosti djeteta?



Rađanjem dijete koje je bilo u zaštićenoj i prilično prijatnoj atmosferi, sada se suočava sa nečim nepoznatim i veoma zahtjevnim. Ono je bespomoćno i apsolutno zavisno od svoje okoline i može da opstane jedino u zajednici, u jedinstvu sa majkom koja ga hrani i njeguje. Zato je rani odnos majka-dijete od neprocjenjivog značaja za kasniji razvoj ličnosti djeteta. 


Ovaj odnos predstavlja simbiotsku zajednicu, koja predstavlja prvu socijalnu zajednicu u životu čovjeka. Da bi majka mogla da bude dovoljno senzitivna u odnosu majka-dijete u prvim nedeljama posle porođaja ona mora da se nalazi u posebnom emocionalnom stanju koje se naziva primarna majčina preokupiranost. To stanje se razvija tokom trudnoće, a postaje intenzivno pred kraj trudnoće. 

Majka je sposobna da se prilagodi promjenjivim potrebama odojčeta, da ih zadovolji i da to čini na način koji bi djetetu omogućio da ima kratkotrajno iskustvo svemoći u formiranju odnosa sa prvom bliskom osobom, posjeduje kvalitete dovoljno dobre majke. 

Pored primarne majčine preokupiranosti, značajna je i sveukupna majčina podrška koju pruža svom djetetu, a za tu ukupnost majčine njege koristi se termin holding (držanje, podrška). Holding podrazumjeva i fizičku zaštitu i njegu djeteta, ali i majčinu empatiju i za njegove najsuptilnije psihološke potrebe. 

U bliskom odnosu majke i djeteta posebno mjesto zauzima hranjenje. Frustracije pri hranjenju u ovom periodu mogu da uslove pojavu anoreksije kod odojčeta. Razvoj ranog emocijonalnog odnosa između djeteta i roditeljskih figura prolazi kroz tri faze:

- I - Od rođenja do 2. mjeseca djeca socijalno reaguju prema skoro svakoj osobi;

- II - Od 2.do 7. mjeseca djeca direktno socijalno reaguju uglavnom na članove porodice i razvijaju jedinstven afektivni komunikacioni sistem sa majkom;

- III- Od 6. do 8. mjeseca dijete je razvilo već jasno privrženost. Dijete se boji nepoznatih osoba i buni se zbog odvajanja od majke i koristi majku kao izvor zaštite i sigurnosti. 

Emocionalno vezivanje ili privrženost je ne samo biološki, već i psihološki fenomen, jer dijete ima urođenu potrebu za fizičkim i psihičkim dodirom i odnosom sa drugim bićem. U situacijama kada dijete nije sigurno da će majka na adekvatan način odgovoriti na njegove potrebe i pružiti mu pomoć kada je ona neophodna, stvara se anksiozna ili nesigurna privrženost. 


Ovaj oblik emocionalne vezanosti javlja se obično u sljedećim slučajevima:

* majka je plašljiva i nesigurna u svoju roditeljsku ulogu;

* majka je nedovoljno empatična;

 * majka je nemarna, neosjetljiva, i ignoriše potrebe djeteta.


Djete na uzrastu od oko 8 mjeseci pokazuje strah ako mu se približi strana i nepoznata osoba, koja ga svojim licem podsjeti da majka nije tu i dijete tada razvija i negativna osjećanja prema majci koja se udaljila iz njegovog vidnog polja. Ovaj strah kao posljedica djetetovog odvajanja od majke javlja se upravo u periodu kada dijete počinje da opaža majku kao zasebnu ličnost i naziva se strah osmog mjeseca ili anaklitički strah. 

Na uzrastu poslije 8 mjeseci dijete postaje sposobnije da samostalno upravlja svojim tjelesnim i psihičkim aktivnostima, pa mu simbiotski odnos sa majkom postaje sve manje potreban. Ono se polako odvaja i individualizuje kako u odnosu na majku, tako i u odnosu na druge značajne osobe, što predstavlja proces separacije i individualizacije, koji je ključan u psihološkom razvoju djeteta. 

U periodu od 6. do 10. mjeseca dijete se fizički udaljava od majke i u tom procesu upoznavanja okoline ono je stalno suočeno sa prijetnjom gubitka objekta, odnosno majke, a reakcija dijeteta na ovaj predpostavljeni gubitak je separacioni strah. 

Za lakše prevazilaženje separacionih strahova mnoga djeca koriste prelazne objekte. Tranzitorni ili prelazni objekt je predmet ili dio predmeta kojeg dijete uzima kao surogat pravog, ljudskog objekta, a obično je to neka igračka. 


U ranom razvoju uloga oca je veoma važna ali i različita od majčine uloge. Uloga oca se ogleda u sledećem:

* Emocionalna podrška trudnoj majci;

* Emocionalna podrške za vrijeme porođaja;

* Promoć pri njezi djeteta;

* Podsticanje separacije djeteta iz simbiotskog jednistva sa majkom.



Uloga oca je posebno važna za vaspitanje djeteta u periodu između treće i pete godine. Posle primarne identifikacije sa majkom, djeca oba pola imaju težnju za identifikacijom sa ocem, koja je za razvoj dječaka ključna. 

Otac je figura koja unosi u djetetovo mentalno funkcionisanje princip realnosti, umjesto principa zadovoljstva. Otac osim što dijete više stimuliše na razvoj i motiviše ga, važan je u modeliranju djetetovih agresivnih težnji. 

Problem u razvoju nastaje onda kada otac postaje u doživljaju dječaka nedostižni ideal, što je onda izvor snažnih frustracija za ovakvo dijete. Ovaj doživljaj kod djeteta stvaraju ambiciozni i prezahtjevni očevi, koji nikad nisu zadovoljni sa svojim sinovima.


Instagram